Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bài Chòi vang mãi cùng mùa Xuân

Thành Nhân - 14:47, 03/02/2020

Nghệ thuật Bài Chòi Trung bộ Việt Nam (các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa và Đà Nẵng) ra đời từ dân gian, nói tiếng nói của dân gian, được người dân phát triển, trở thành một loại hình nghệ thuật tổng hợp kết hợp âm nhạc, thơ ca, diễn xuất, hội họa, văn học; được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Nghệ thuật Bài Chòi được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại
Nghệ thuật Bài Chòi được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo

Bài Chòi có hai hình thức chính là “Chơi Bài Chòi” và “Trình diễn Bài Chòi”. Chơi Bài Chòi
liên quan trò chơi thẻ bài trong chòi tre vào Tết Nguyên đán, nhưng không liên quan tệ nạn bài bạc. 

Hội chơi Bài Chòi thường diễn ra ở sân đình làng hoặc những khoảng đất rộng, bằng phẳng. Người ta dựng 9 hoặc 11 chòi bằng tre, nứa, lợp tranh như những chòi canh giữ rẫy, xếp theo hình chữ U. Chòi ở đáy chữ U gọi là chòi Cái. Người dẫn dắt cuộc chơi là các “anh/chị hiệu” ngồi ở chòi Cái. Họ rút con bài trong ống bài, giơ lên rồi hát những câu hát đố tên con bài ấy, gọi là Hô Thai. Người chơi mua 3 con bài, ngồi trên các chòi để đợi. Nếu cả 3 con bài trùng với những con bài mà “anh/chị hiệu” xướng tên thì thắng cuộc, được lĩnh thưởng, kết thúc một lượt chơi. Nhạc cụ đệm trong Bài Chòi thường gồm: đàn nhị, song loan, kèn bóp và trống chiến.

Nguồn gốc, thời gian xuất hiện Bài Chòi, theo nhà âm nhạc học người Pháp G.L.Bouvier, người đến Việt Nam từ những năm đầu thế kỷ 20 để nghiên cứu về các thể loại âm nhạc dân gian, “bài chòi được hình thành và phát triển sau những năm Nam tiến, tức sau những năm 1470”. Một số nhà nghiên cứu khác thì cho rằng, Đào Duy Từ (1572 - 1634), người Thanh Hóa vào lập nghiệp ở Bình Định, đã dựa theo mô hình tiêu khiển ở các chòi canh nương rẫy mà sáng lập ra Hội Bài Chòi.

Thời đó, Bài Chòi được chơi vào mỗi dịp Tết đến Xuân về. Từ sáng mùng Một Tết, khi nghe tiếng trống khai trường, thì những người dân trong làng lại nô nức kéo nhau tới sân bài chòi để dự hội. Hội được kéo dài từ 3 đến 7 ngày. Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Ngọc, hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cho biết: Tùy theo năm đó là năm gì, và Hội Bài Chòi được tổ chức ở làng nào, làng đó có đặc điểm gì thì hiệu sáng tạo, ứng diễn những câu Bài Chòi cho phù hợp. 

Người chơi trên chòi trúng thưởng nhận một ly rượu (hoặc một chén nước trà, nếu là phụ nữ). Trẻ em chỉ thưởng tiền và cờ. Người trúng thưởng nhận cây cờ thưởng cắm vào ống thẻ trên chòi và nhận tiền thưởng. Người nhận tiền thưởng trích một ít tiền lẻ thưởng lại cho hiệu gọi là “lì xì” năm mới. Đây cũng được xem là một nét đẹp văn hóa tinh thần của người dân, chúc nhau một năm gặp nhiều may mắn.

Các anh - chị hiệu diễn xướng hô Bài Chòi, quản trò dẫn dắt hội chơi
Các anh - chị hiệu diễn xướng hô Bài Chòi, quản trò dẫn dắt hội chơi

Gìn giữ và phát huy

Là loại hình nghệ thuật của miền Trung, nhưng do tính độc đáo, đa dạng hơn nên nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, Bình Định là “cái nôi” của Bài Chòi. Và cho đến nay, địa phương này cũng là nơi làm tốt nhất việc bảo tồn, phát huy nghệ thuật Bài Chòi. Năm 2010, để tránh nguy cơ thất truyền, Bình Định còn triển khai phục dựng Hội đánh Bài Chòi cổ; nhờ đó, Bài Chòi Bình Định thực sự hồi sinh.

Hiện tỉnh Bình Định có 62 câu lạc bộ nghệ thuật Bài Chòi do các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền đã thành lập với trên 100 nghệ nhân. Đó là nguồn nhân lực để Bài Chòi tiếp tục được nuôi dưỡng, âm vang và lưu giữ. 

Thành thông lệ, mỗi khi Tết đến Xuân về, trên khắp các làng quê Bình Định, Bài Chòi trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân. Mở đầu là những đêm phục vụ Bài Chòi mùa Xuân do Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Truyền thông TP. Quy Nhơn tổ chức, tiếp đó là cấp xã, phường như: Nhơn Hải, Nhơn Châu... Cùng với đó, Hội thi Diễn xướng Bài Chòi dân gian TP. Quy Nhơn cũng có nhiều đầu tư, phát triển. Ðó là những điểm hẹn của mùa vui Bài Chòi!

Trong dịp Tết Kỷ Hợi, hội đánh Bài Chòi cổ dân gian ở xã Nhơn Hải diễn từ mùng 1 cho đến mùng 3 Tết, thu hút đông đảo người dân tham gia và năm nay hội tiếp tục được tổ chức để phục vụ Nhân dân. 

Bên cạnh Hội Bài Chòi truyền thống, hằng năm TP. Quy Nhơn còn tổ chức Hội thi Diễn xướng Bài Chòi dân gian. Trải qua 8 mùa Xuân, Hội thi ngày càng được đầu tư cả về số lượng và chất lượng. Điều đáng mừng ở các Hội thi là lực lượng tham gia ngày càng trẻ hóa. Các em nhỏ góp vui một cách rôm rả. Có thể xem đây là trái ngọt của đợt tập huấn Bài Chòi dân gian cho học sinh các Trường THCS TP. Quy Nhơn năm 2018. Tre chưa già nhưng măng đã mọc - đây được xem là một tín hiệu vui để Bài Chòi mãi trường tồn cùng mùa Xuân của đất nước.

Tin cùng chuyên mục
Chàng trai Xứ Lạng 3 lần vô địch SEA game

Chàng trai Xứ Lạng 3 lần vô địch SEA game

Nhắc đến Hà Văn Hiếu (dân tộc Tày), không ai trong làng vật thể thao Việt Nam là không biết bởi anh là một vận động của Đội tuyển quốc gia Việt Nam giữ kỷ lục về số Huy chương Vàng của môn vật trên đấu trường trong nước và quốc tế, với 15 năm vô địch quốc gia và 3 lần vô địch SEA game.
Tin nổi bật trang chủ
Phát triển nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu vùng DTTS: Cần xây dựng những mô hình phù hợp

Phát triển nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu vùng DTTS: Cần xây dựng những mô hình phù hợp

Khoa học - Công nghệ - Hồng Phúc - 16:07, 25/02/2020
Tổ chức Phát triển của Liên Hợp quốc đánh giá Việt Nam là 1 trong 5 nước đứng đầu thế giới dễ bị tổn thương nhất và tổn thương trực tiếp do quá trình biến đổi khí hậu (BĐKH). Những năm gần đây, BĐKH đang ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp của nước ta, nhất là với vùng DTTS và miền núi...
Chế độ tiền lương khi nghỉ việc vì lý do khách quan

Chế độ tiền lương khi nghỉ việc vì lý do khách quan

Hỏi đáp pháp luật - Thiên Đức - 15:48, 25/02/2020
Chị Lò Thị Xinh (Sơn La) hỏi: Tôi làm công nhân cho một nhà máy ở Vĩnh Phúc hơn 3 năm nay, có ký hợp đồng lao động không xác định thời hạn. Tuy nhiên, thời gian qua, công ty tôi cho công nhân nghỉ vì lý do phòng tránh dịch Covid-19. Vậy, trong thời gian nghỉ dịch, chúng tôi có được hưởng lương không?
Thủ tướng: Chưa có cơ sở để điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng

Thủ tướng: Chưa có cơ sở để điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng

Thời sự - PV - 15:34, 25/02/2020
Sáng 25/2, kết luận cuộc họp của Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, cần hết sức thận trọng, không bi quan, xác định rõ, phân tích kỹ tình hình, xem xét các yếu tố tác động của dịch COVID-19 để có giải pháp phù hợp.
Người dân Sơn Tây giữ làng sạch đẹp

Người dân Sơn Tây giữ làng sạch đẹp

Môi trường sống - T.Nhân – T.Hậu - 15:12, 25/02/2020
Những năm gần đây, ở huyện miền núi Sơn Tây (Quảng Ngãi) ngày càng có nhiều thôn, làng đạt tiêu chí “xanh-sạch-đẹp”. Kết quả này là nhờ vào sự thay đổi trong nhận thức, ý thức bảo vệ sức khỏe, môi trường của cộng đồng dân cư.
Bánh tráng Mỹ Lồng

Bánh tráng Mỹ Lồng

Du lịch - Ẩm thực - PV - 14:43, 25/02/2020
Làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng thuộc xã Mỹ Thạnh, huyện Giồng Trôm, cách TP. Bến Tre khoảng 10km. Nhiều thế hệ người Mỹ Lồng suốt một đời tận tụy tráng từng chiếc bánh tráng và truyền “bí quyết” lại cho con cháu để giữ lấy cái nghề của cha ông. Ở làng Mỹ Lồng ngày nay có nhiều gia đình có đến 2 - 3 thế hệ sống bằng nghề này.
Những chiến sĩ áo trắng trong khu vực cách ly

Những chiến sĩ áo trắng trong khu vực cách ly

Sức khỏe - Tuấn Trình - 11:06, 25/02/2020
Trong cuộc chiến với đại dịch Covid-19, sức khỏe, sự hồi phục của bệnh nhân được đổi bằng đôi mắt đỏ vì những ngày thiếu ngủ của bác sĩ cùng đội ngũ nhân viên y tế. Họ thực sự là những “chiến sĩ”, trên mặt trận phòng chống dịch.
Một gia đình làm nhiều việc nghĩa

Một gia đình làm nhiều việc nghĩa

Nhịp cầu nhân ái - Trương Thanh Liêm - 10:57, 25/02/2020
Tuy hoàn cảnh gia đình không mấy khá giả, nhưng nhiều năm nay vợ chồng ông Kiềm và bà Ớ luôn dành tất cả những gì tốt nhất cho người nghèo với tấm lòng nhân ái cao đẹp đáng trân trọng.
Nữ già làng tiêu biểu ở Ia Mơr

Nữ già làng tiêu biểu ở Ia Mơr

Gương sáng giữa cộng đồng - Mạnh Cường - 10:46, 25/02/2020
Trong cộng đồng dân tộc Jrai ở Gia Lai có một nữ già làng giàu lòng nhân ái, được bà con tín nhiệm. Bà là Ksor H’Blam ở xã Ia Mơr, huyện Chư Prông (Gia Lai).
Thủ tướng: Loại vaccine nào cho căn bệnh sụt giảm kinh tế?

Thủ tướng: Loại vaccine nào cho căn bệnh sụt giảm kinh tế?

Thời sự - PV - 10:42, 25/02/2020
Sáng 25/2, Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính-tiền tệ quốc gia đã họp dưới sự chủ trì của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch Hội đồng.
Người dân cần nâng cao nhận thức sử dụng mạng xã hội

Người dân cần nâng cao nhận thức sử dụng mạng xã hội

Pháp luật - Nghĩa Hiệp - 10:34, 25/02/2020
Luật An ninh mạng được thông qua ngày 1/1/2019, đã góp phần giúp cơ quan quản lý nhà nước kiểm soát và xử lý tốt hơn những thông tin giả, những thông tin không được xác thực, gây hoang mang cộng đồng trên không gian mạng xã hội (MXH). Tính đến nay, có rất nhiều trường hợp đã bị xử lý hành chính và trong số đó có cả những người nổi tiếng, có sức ảnh hưởng đến xã hội.