Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Lắng nghe tiếng khèn Mông

Nguyễn Ngọc Thanh - 10:00, 04/05/2021

Tiếng khèn của người Mông không chỉ được sử dụng tại gia đình vào những ngày đặc biệt mà nó còn cất lên trong những dịp hội hè, trong những buổi giao lưu thắm tình bè bạn. Trong đời sống văn hoá, tâm linh, tiếng khèn, cây khèn đi theo suốt cuộc đời của mỗi người Mông, hiện diện trong lúc vui nhất, lúc buồn nhất của mỗi gia đình.

Cây khèn trở thành biểu tượng trong văn hóa của người Mông, là “vật thiêng” được bảo quản cẩn thận
Cây khèn trở thành biểu tượng trong văn hóa của người Mông, là “vật thiêng” được bảo quản cẩn thận

Bản giao hoà của lòng người

Trước kia, khèn của người Mông hầu như chỉ được sử dụng tại gia đình thì giờ đây, tiếng khèn được sử dụng trong nhiều hoàn cảnh, nhiều sự kiện trong đời sống, sinh hoạt của người Mông. Như ở Sa Pa, thanh niên người Mông xuống chợ phiên mang theo cây khèn, thích cô gái nào, chàng trai mang khèn thổi và múa vòng quanh, cô gái yêu thích chàng trai, sẽ đáp lại bằng cách xòe ô múa theo điệu khèn của chàng, điệu múa dập dìu theo tiếng khèn.

Ở Si Ma Cai, điệu múa khèn còn là động tác múa võ thể hiện ý chí, sức mạnh của nam giới người Mông. Khi múa khèn lúc ngậm miệng khèn thổi, lúc giơ khèn múa ra phía trước giống như đang tấn công, lúc lại rụt khèn về ép vào nách như đang phòng thủ, người múa khèn thực hiện các động tác rất điêu luyện, mang tính nghệ thuật; lúc nhẹ nhàng, lúc uyển chuyển vừa thổi khèn vừa múa cổ vũ tinh thần cho người thực hiện cũng như cho những người đứng bên ngoài xem và cổ vũ.

Nghệ thuật múa khèn hay nói cách khác là các kỹ thuật, động tác múa khèn của người Mông đa dạng và có nhiều bài, nhiều hình thức thể hiện. Khèn được chơi một mình, cũng có thể nhiều người cùng múa khèn, thổi cùng một bài, một điệu, nhịp giống nhau. Trong đó, người chơi khèn vừa thổi vừa múa khèn là động tác khó nhất. Nhưng không vì khó mà các chàng trai người Mông không tập luyện, mà ngược lại họ tập luyện chăm chỉ, thường xuyên.

Khi các chàng được 12 tuổi đã được bố, ông nội những thợ khèn lão luyện ở trong làng dạy cho kỹ năng, kỹ thuật thổi và múa các bài khèn. Trước tiên, thầy dạy cách lấy hơi, uốn lưỡi thổi khèn, học thuộc các bài khèn rồi mới học đến múa khèn, kết hợp thổi và múa khèn. Nam giới người Mông tự hào về truyền thống múa khèn của mình.

Tiết tấu tiếng khèn có giai điệu của âm nhạc, khiến người nghe hiểu và cảm nhận được âm thanh thay tiếng lòng người muốn nói. Đến lúc cao trào các động tác múa khèn nâng tầm thành nghệ thuật với kỹ thuật miệng vẫn ngậm đầu khèn, tay luồn cây khèn ra mạn sườn, ra sau lưng, động tác vừa thuần thục, uyển chuyển và dứt khoát làm thỏa mãn người xem. Những tiếng vỗ tay tán thưởng, trên mặt cô gái tươi như hoa nở nụ cười bắt đầu mở ô vào theo nhịp của tiếng khèn dẫn dắt, cứ thế người múa, người nhảy hết bài khèn gọi bạn, bài khèn tỏ tình, bài múa ô…, chàng trai ôm khèn múa lộn vài vòng, lúc ngồi xuống hai chân sàng qua sàng lại miệng vẫn ngậm khèn, tiếng khèn vẫn vang lên, lúc luồn khèn qua hai chân động tác thật khó nhưng chàng trai vẫn đều thoăn thoắt luồn khèn từ chân này sang chân bên kia.

Biểu tượng trong văn hoá

Ở các huyện như Mường Khương, Bắc Hà, Si Ma Cai, vào dịp đầu năm người Mông thường tổ chức lễ hội Gầu tào. Trung tâm lễ hội là cột cây nêu, dưới gốc nêu được treo khèn. Khèn được chủ tào thực hiện thổi nghi lễ khai hội và kết hội, cây khèn thổi đi vòng quanh gốc cây nêu dẫn dắt đoàn người tham gia lễ hội với mục đích cầu phúc, cầu mệnh…

Đến khi lìa xa trần thế, người Mông kết hợp sử dụng tiếng khèn, tiếng trống tiễn đưa linh hồn người chết về thế giới của tổ tiên như, bài khèn mời cơm sáng, cơm trưa, cơm tối, bài khèn lên ngựa, bài khèn đưa người chết ra bãi…

Khèn của người Mông được làm bằng ống cây trúc và bầu khèn bằng gỗ thông. Cấu tạo khèn gồm 6 ống trúc ghép xuyên qua bầu khèn bằng gỗ hình bắp chuối, các ống trúc được ghép thành từng đôi, sắp xếp từ nhỏ đến to, từ dài đến ngắn theo âm thanh cao thấp. Ở mỗi đầu ống trúc có khoét lỗ và cắm lưỡi gà bằng lá đồng mỏng phát ra âm thanh khi thổi. Tiếng khèn trầm, bổng, thanh thoát là do hơi người thổi và sự điều chỉnh của lá đồng ở trong mỗi ống khèn.

Khi có đoàn khách đến viếng, gia đình bố trí thợ thổi khèn đón đoàn và đồ lễ phúng viếng từ ngoài cửa vào trong nhà, đoàn viếng bố trí thợ khèn và đoàn nhạc trống vào phúng viếng giao lễ vật cho linh hồn người chết. Ngoài tiếng khèn, trống còn làm vui cho linh hồn cũng như con cháu còn sống của người đã chết, đêm xuống thời gian kéo dài những người thợ khèn, trống bắt đầu thổi, múa khèn các bài khèn mang tính chất vui vẻ. Ví như người Mông ở xã Dền Thàng, huyện Bát Xát, độc đáo với điệu múa khèn và ngậm bát rượu, động tác cực kỳ khó và hấp dẫn khiến con cháu có mặt trong buổi lễ tỉnh hẳn ngủ.

Người Mông ở huyện Si Ma Cai, trong tang lễ có điệu khèn vượt biển, múa khèn trên miệng chảo thắng cố và lộn khèn trên không trung, múa khèn trên cọc…Trong các buổi tang lễ như vậy, thầy khèn sẽ trao truyền cho con cháu những bài khèn, bài trống, những lúc thợ khèn, trống chính nghỉ những người học vào thay thế.

Có thể thấy người Mông sử dụng cây khèn trong các nghi lễ liên quan đến vòng đời người. Với những ý nghĩa, giá trị cùng với các động tác kỹ thuật điêu luyện đã nâng tầm trở thành nghệ thuật khèn độc đáo và đặc trưng của người Mông.

 Cây khèn và trống kết hợp trở thành biểu tượng trong văn hóa của người Mông, trở thành “vật thiêng” được bảo quản cẩn thận. Chính vì thế, ở các bản làng người Mông đều có thợ biết chế tác khèn Mông, khèn được mang bán ở các buổi chợ phiên và trở thành một sản phẩm hàng hóa đặc biệt, người Mông mua để sử dụng, khách du lịch thì làm đồ lưu niệm…

Với những giá trị, nét độc đáo riêng có, nghệ thuật múa khèn của người Mông ở Lào Cai đã vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2015. 

Tin cùng chuyên mục
Bức tranh Panorama - tái hiện toàn cảnh Chiến dịch Điện Biên Phủ

Bức tranh Panorama - tái hiện toàn cảnh Chiến dịch Điện Biên Phủ

Sau hơn 18 tháng nỗ lực thi công, đến nay bức tranh Panorama tái hiện toàn cảnh Chiến dịch Điện Biên Phủ đã cơ bản hoàn thiện, sẵn sàng phục vụ du khách vào dịp Kỷ niệm 67 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2021). Bức tranh không chỉ mang giá trị về lịch sử, là thông điệp về khát vọng hòa bình mà còn là nguồn tư liệu quý, góp phần bảo tồn, giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ mai sau.
Tin nổi bật trang chủ
“Vị thế và cơ hội của Báo Dân tộc và Phát triển là rất lớn”

“Vị thế và cơ hội của Báo Dân tộc và Phát triển là rất lớn”

Đó là khẳng định của Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Hầu A Lềnh tại buổi làm việc với Báo Dân tộc và Phát triển chiều ngày 6/5/2021. Cùng dự buổi làm việc có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Hoàng Thị Hạnh; đại diện lãnh đạo một số Vụ, đơn vị trực thuộc UBDT.
Tối 6/5: Thêm 60 ca mắc COVID-19, có 56 ca ghi nhận trong nước

Tối 6/5: Thêm 60 ca mắc COVID-19, có 56 ca ghi nhận trong nước

Tin tức - PV - 20:00, 06/05/2021
Bản tin tối ngày 6/5 của Bộ Y tế cho biết có thêm 60 ca mắc COVID-19, trong đó 56 ca ghi nhận trong nước và 4 ca nhập cảnh được cách ly ngay. Việt Nam hiện có 3.090 bệnh nhân. Đến chiều nay thế giới đã ghi nhận hơn 155,9 triệu bệnh nhân.
Xử lý cán bộ sai phạm ở Mường Tè (Lai Châu): Sai lầm trong công tác cán bộ hay “nâng đỡ không trong sáng”? (Bài 2)

Xử lý cán bộ sai phạm ở Mường Tè (Lai Châu): Sai lầm trong công tác cán bộ hay “nâng đỡ không trong sáng”? (Bài 2)

Bạn đọc - Sỹ Hào - 19:36, 06/05/2021
Báo Dân tộc và Phát triển ra ngày 23/4/2021 đăng tải bài viết: “Xử lý cán bộ sai phạm ở Mường Tè (Lai Châu) – Tiền hậu bất nhất”. Bài viết phản ánh, các cơ quan chức năng của Mường Tè dù đã có kết luận về những sai phạm của bà Lý Thị Yên, Hiệu trưởng Trường Mầm non Vàng San nhưng lại xử lý rất nửa vời. Trong khi đó, những sai phạm của bà Yên, nhất là sai phạm trong công tác quản lý tài chính, đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc tổ chức thực hiện chế độ, chính sách của Nhà nước.
Khẩn trương hoàn thành các phần việc trọng tâm chuẩn bị cho ngày bầu cử

Khẩn trương hoàn thành các phần việc trọng tâm chuẩn bị cho ngày bầu cử

Thời sự - Thành An - 19:17, 06/05/2021
Các phần việc chuẩn bị cho ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026 đang được các địa phương thực hiện nghiêm túc, quyết liệt. Trong đó, trọng tâm vẫn là tập huấn nghiệp vụ bầu cử; rà soát, tháo gỡ sớm những vướng mắc, khó khăn ở cơ sở; đẩy mạnh công tác tuyên truyền; nắm chắc tình hình, đảm bảo an ninh trật tự…
Chống dịch từ biên cương

Chống dịch từ biên cương

Xã hội - Thanh Hải - 19:07, 06/05/2021
Vượt qua bao khó khăn, thiếu thốn, hàng chục ngàn cán bộ, chiến sĩ ngày đêm chắc tay súng, vững đôi chân nơi miền biên giới. Chống dịch từ biên cương đã là một mệnh lệnh, một yêu cầu, một phương pháp rất hiệu quả trong suốt những tháng ngày có dịch.
Trao học bổng cho học sinh, sinh viên đồng bào dân tộc thiểu số và con em Bộ đội Biên phòng

Trao học bổng cho học sinh, sinh viên đồng bào dân tộc thiểu số và con em Bộ đội Biên phòng

Tin tức - PV - 18:52, 06/05/2021
Ngày 6/5, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Quỹ học bổng Vừ A Dính và Câu lạc bộ “Vì Hoàng Sa - Trường Sa thân yêu” tổ chức buổi lễ trao học bổng năm học 2020 - 2021 cho học sinh, sinh viên đồng bào dân tộc thiểu số và con em Bộ đội Biên phòng đang học tập trên địa bàn.
Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Yếu tố “hạnh phúc của nhân dân” đã được nhấn mạnh trong dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng. Chủ trương này làm sâu sắc hơn giá trị lớn lao của 6 chữ “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”. 6 chữ này là khát vọng cháy bỏng cả dân tộc luôn hướng đến và cũng là mục tiêu mà Đảng, Nhà nước Việt Nam không ngừng nỗ lực để đạt được, để mỗi người dân được thụ hưởng đầy đủ các quyền cơ bản của con người, quyền công dân.
Khi bản sắc văn hóa “đẻ” ra tiền

Khi bản sắc văn hóa “đẻ” ra tiền

Sắc màu 54 - Văn Hoa - 18:44, 06/05/2021
Những năm gần đây, lượng khách du lịch đến với bản Sà Rèn, xã Nghĩa Lợi, thị xã Nghĩa Lộ (Yên Bái) ngày càng tăng, đem đến nguồn thu nhập lớn cho người dân địa phương. Để đạt được kết quả đó, chính quyền địa phương và người dân đề cao việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, một trong những yếu tố then chốt để thu hút khách du lịch...
Trên những nẻo đường đến với đồng bào

Trên những nẻo đường đến với đồng bào

Dân tộc - Miền núi - Thu Thảo – Việt Dũng - 18:36, 06/05/2021
Trên hành trình đưa chính sách của Đảng, Nhà nước đến với đồng bào, những cán bộ làm công tác dân tộc xứ Thanh đã in dấu chân mình trên khắp các nẻo đường, góp phần làm thay đổi diện mạo vùng đồng bào DTTS và miền núi của tỉnh. Giờ đây, trường học khang trang, đường giao thông thông suốt đến tất cả các huyện, thậm chí đến tận các xã vùng cao, điện thắp sáng bản làng, phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt, sản xuất, học tập, vui chơi của Nhân dân và các em học sinh. Những mâm cơm của đồng bào đã đầy đặn hơn, chất lượng hơn nhờ kinh tế ngày một phát triển…
Bắc Giang: Quản lý, giám sát nghiêm ngặt mã vùng của vải thiều

Bắc Giang: Quản lý, giám sát nghiêm ngặt mã vùng của vải thiều

Kinh tế - Nghĩa Hiệp - 18:28, 06/05/2021
Những năm gần đây, vải thiều là một trong những sản phẩm nông sản chủ lực xuất khẩu ra thị trường quốc tế của tỉnh Bắc Giang. Để duy trì chất lượng, thương hiệu đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, kể cả những thị trường khó tính, tỉnh Bắc Giang đã giám sát nghiêm ngặt các mã vùng trồng, đảm bảo cây vải được chăm sóc, thu hoạch theo đúng yêu cầu kỹ thuật.
Có một bản người Dao mộc mạc, yên bình

Có một bản người Dao mộc mạc, yên bình

Sắc màu 54 - PV - 18:23, 06/05/2021
Từ thị xã Sa Pa (Lào Cai) đi theo hướng Đông Bắc 12 km sẽ đến xã Tả Phìn. Đây là nơi sinh sống của đồng bào các dân tộc Mông, Dao, Tày, Giáy và dân tộc Kinh. Xã có 6 thôn, bản, trong đó bản Tả Phìn với khoảng 245 hộ đồng bào Dao đang lưu giữ nhiều nét văn hoá truyền thống đặc sắc.
Một số chính sách mới của Chính phủ có hiệu lực từ tháng 5/2021

Một số chính sách mới của Chính phủ có hiệu lực từ tháng 5/2021

Tin tức - T.Hợp - 18:09, 06/05/2021
Quy định mới về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự; quản lý trong cơ sở giáo dục; tăng mức hỗ trợ học nghề với người lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp; giảm 50% mức thu phí trong chăn nuôi;... là những chính sách mới có hiệu lực từ tháng 5/2021.