Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Ngược ngàn về vùng biên giới vui Tết hoa mào gà cùng đồng bào Cống

PV - 11:57, 21/11/2020

Dân tộc Cống là một trong 19 dân tộc sinh sống trên địa bàn tỉnh Điện Biên, đồng thời là một trong 5 dân tộc ít người ở địa phương này.

Nghi thức văn hóa cắm hoa mào gà lên đầu hồi nhà sàn trước ngày bản làng tổ chức Tết hoa. Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN
Nghi thức văn hóa cắm hoa mào gà lên đầu hồi nhà sàn trước ngày bản làng tổ chức Tết hoa. Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN

Tại tỉnh Điện Biên, đồng bào Cống sinh sống tập trung ở 4 bản Púng Bon, Huổi Moi, Nậm Kè và Lả Chà thuộc 3 xã của các huyện Nậm Pồ, Mường Nhé và Điện Biên với hơn 210 hộ, trên 1.150 nhân khẩu.

Trong lễ tục vòng đời, người Cống còn bảo lưu, trao truyền được những lễ hội đặc sắc, độc đáo như: Tết hoa mào gà, Lễ cúng bản, Lễ cúng tổ tiên, Lễ lên nhà mới, Lễ mừng cơm mới, Lễ cúng hồn lúa, Cúng nương rẫy...Trong đó, Tết hoa mào gà (Mền Loóng Phạt Ái) là nghi lễ độc đáo nhất bởi đây là Tết cổ truyền, phản ánh sinh động đời sống và bản sắc của cộng đồng người Cống.

Hướng về nguồn cội

Cứ vào dịp tháng 9, tháng 10 âm lịch hằng năm, khi công việc gặt hái, thu hoạch nông sản đã xong, kết thúc bằng “Lễ mừng cơm mới” là người Cống ở các bản Huổi Moi, Púng Bon của xã Pa Thơm (huyện Điện Biên) lại háo hức, tất bật chuẩn bị cho Tết hoa mào gà.

Huổi Moi là một trong 6 bản của xã Pa Thơm, nơi được coi là bản xa nhất, nghèo khó nhất của xã vùng biên này. Người Cống định cư, lập bản ở Huổi Moi (tiếng bản địa có nghĩa là “bản ở dòng suối có nhiều cây cối”) từ năm 1970, khi đó một bộ phận người Cống ở bản Púng Bon (định cư từ năm 1959) tách ra. Hiện cả bản Huổi Moi có 31 hộ, sinh sống biệt lập ở bản Huổi Moi và điểm bản Buôm En, cách nhau khoảng 4km đường mòn xuyên rừng. Riêng tại Huổi Moi, người Cống có 16 hộ, nằm quần tụ sườn núi, cạnh vành đai đường biên giới, cách lãnh thổ nước Lào chỉ là dòng suối cạn.

Đứng trên con dốc cao đầu bản, mọi người dễ dàng nhận ra bản Huổi Moi nhờ tiếng chiêng, tiếng trống, tiếng nô đùa của trẻ nhỏ, tiếng hát, tiếng cười rộn rã của các chị, các mẹ và những làn khói bếp bay lên, quyện hòa, bảng lảng cùng sương sớm. Trên những căn nhà sàn truyền thống của người Cống, lá cờ Tổ quốc đang tung bay, khoe sắc đỏ giữa nền xanh thẫm của đại ngàn.

Ông Lò Văn Sam, Trưởng bản Huổi Moi hồ hởi cho biết: Năm nay, công việc thu hái vụ mùa kết thúc sớm, theo quan niệm của người Cống, cứ kết thúc vụ mùa là kết thúc năm cũ. Vì vậy, người dân trong bản tổ chức Tết hoa mào gà sớm hơn năm ngoái. Đây là dịp đồng bào hướng về nguồn cội, bày tỏ lòng biết ơn đến tổ tiên và các đấng thần linh (thần đất, thần sông, thần rừng…) trong năm cũ đã phù hộ, đồng hành, tiếp thêm sức mạnh cho người dân có sức khỏe dồi dào, cây cối trên nương rẫy, ruộng vườn tốt tươi, mùa màng bội thu. Trong Tết hoa mào gà, người dân sẽ cầu xin tổ tiên, thần linh những điều tốt đẹp trong năm mới, chúc nhau may mắn, thuận lợi và cùng sum vầy, vui chơi để bàn làng càng thêm đoàn kết.

Đặc biệt, trong tâm thức của người Cống, Tết hoa mào gà còn mang tính khởi nguyên cho mọi công việc ở bản làng. Bởi nếu Tết hoa mào gà chưa được tổ chức, trong năm mới chưa ai được phép đi phát nương, làm rẫy, vui chơi, ca hát hay làm những công việc trọng đại của gia đình, dòng tộc. Khi chưa tổ chức Tết hoa mào gà, các vật dụng sản xuất nông nghiệp như cày (thai), bừa (ban), liềm (kiếu)... đều được “đánh dấu” nghỉ ngơi, không ai được sử dụng đến.

Sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lâu đời

Trước đây, Tết hoa mào gà thường diễn ra nhiều ngày nhưng hiện nay chỉ còn 1 ngày 1 đêm. Không gian và địa điểm tổ chức Tết hoa mào gà tại nhà già làng và các gia đình. Diễn trình Tết hoa mào gà bao gồm nhiều nghi thức, lễ thức độc đáo, thu hút mọi người tham gia, có tính cố kết cộng đồng cao.

Trước khi tổ chức Tết hoa mào gà khoảng 10 ngày, thầy cúng của bản sẽ xem sách, chọn ngày lành, tháng tốt (tránh ngày mất, chôn cất của những người quá cố trong bản) và thông báo, ấn định cho người dân biết ngày tổ chức. Sáng sớm ngày tổ chức Tết hoa mào gà, sau nghi thức cúng bản, già làng sẽ “phát lệnh” cấm bản. Biểu tượng “Me khá” (được đan bằng tre nứa, có hình mắt cáo-giống biểu tượng “Ta-leo” của người Thái) sẽ được cắm ở cổng rào đầu bản như gửi thông điệp đến mọi người không được tự do ra, vào bản.

Lễ thức cúng bản xong, lễ chủ của mỗi gia đình sẽ lên nương, tìm đến vùng chuyên gieo trồng hoa mào gà để chọn những cành hoa đẹp, hái hoa mang về nhà thầy cúng, cùng nhau trang trí lên một cây tre còn nguyên cành dựng giữa nhà thầy cúng rồi đi cắm hoa lên cửa, vách, cầu thang, bờ rào của các gia đình trong bản.

Theo các anh Lò Văn Lả, Quàng Văn Sai, người dân bản Huổi Moi, đồng bào Cống coi hoa màu gà là “hoa thiêng”, mang nhiều ý nghĩa như: Màu sắc của hoa tạo không khí gần gũi, ấm áp cho khắp không gian bản làng trong ngày Tết, hoa mào gà là biểu tượng cho sự may mắn, tốt đẹp đến với mọi người, mọi nhà. Loại hoa này là cây cầu dẫn đường, đưa lối cho tổ tiên đi từ cõi thiêng về với bản làng, tìm đúng nhà, về đúng nơi thờ cúng.

Tại nhà thầy cúng, các gia đình sẽ mang lễ vật như gà, rượu đến và bày lên mâm cúng đặt dưới chân cây hoa. Con vật dâng lễ hiến sinh (gà), các loại củ, quả, bánh, hai con cá khô nấu canh với lá sả (pùm phi), khoai sọ (pùm xì), rượu (tý khá)… được sắp đặt trên mâm cúng.

Sau những hồi trống, chiêng vang giòn và ngân xa khắp bản báo hiệu lễ cúng của Tết hoa mào gà bắt đầu, thầy cúng thực hiện lễ thức để mời gọi các thần linh, tổ tiên về dự lễ; dâng lễ vật lên các đấng thần linh, tổ tiên và xin phép tổ tiên cho dân làng tổ chức Tết hoa. Sau lễ thức này, những con vật hiến sinh sẽ được mang đi làm thịt để bày mâm cúng (đồ chín).

Thầy cúng thực hiện các nghi lễ mời thần linh, tổ tiên về ăn cỗ; đồng thời báo cáo tình hình mùa màng, chăn nuôi, sức khỏe của người dân trong năm qua và cầu xin thần linh, tổ tiên phù hộ cho đồng bào năm mới dồi dào sức khỏe, mùa màng bội thu, lợn gà đầy chuồng, làm ăn phát đạt. Rồi thầy nâng chén rượu mừng mọi người và lần lượt đi cúng cho từng nhà, kết thúc phần lễ.

Sang phần hội, không khí bản làng trở nên tưng bừng, hân hoan, hoạt náo bởi nhiều người cùng tề tựu về bãi đất trống giữa bản ca hát, nhảy múa trong rộn rã nhịp trống, tiếng chiêng và ném hạt giống thóc, ngô ra khắp không gian xung quanh với mong ước bản làng bước sang năm mới ấm no, hạnh phúc, vạn vật sinh sôi nảy nở. Trong phần hội, người Cống thể hiện rõ nhất tinh thần lạc quan, yêu đời và hi vọng về ngày mai tươi sáng hơn.

Ngày hôm sau, tuy Tết hoa mào gà đã kết thúc nhưng dư âm vẫn còn khi các gia đình, dòng tộc, người dân vẫn đến nhà nhau thăm hỏi, trò chuyện, trao đổi kinh nghiệm sản xuất...

Tết hoa mào gà là hình thức sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lâu đời, tiêu biểu nhất và là nhu cầu tâm linh không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào Cống ở vùng biên giới Pa Thơm nói riêng, trên địa bàn tỉnh Điện Biên nói riêng. Tết hoa mào gà được Bộ Văn hóa, Thể Thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 2/2019, hiện là một trong 8 Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia của tỉnh Điện Biên.

Tin cùng chuyên mục
Đưa ca Huế thành sản phẩm du lịch đặc sắc

Đưa ca Huế thành sản phẩm du lịch đặc sắc

Ca Huế là một thể loại âm nhạc cổ truyền của xứ Huế (Thừa Thiên - Huế) bao gồm ca và đàn, ở nhiều phương diện khá gần gũi với hát đào, làm từ dòng nhạc dân gian bình dị và cung đình nhã nhạc, thanh cao.
Tin nổi bật trang chủ
Bộ trưởng, Chủ nhiệm Đỗ Văn Chiến kiểm tra công tác chuẩn bị Đại hội đại biểu toàn quốc các DTTS Việt Nam lần thứ II năm 2020

Bộ trưởng, Chủ nhiệm Đỗ Văn Chiến kiểm tra công tác chuẩn bị Đại hội đại biểu toàn quốc các DTTS Việt Nam lần thứ II năm 2020

Nhằm đảm bảo công tác chuẩn bị được tốt nhất, sẵn sàng cho “Đại hội đại biểu toàn quốc các dân tộc thiểu số Việt Nam lần thứ II năm 2020” diễn ra thành công tốt đẹp, chiều 01/12/2020, tại Hà Nội, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Đỗ Văn Chiến – Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo, Trưởng Ban Tổ chức Đại hội đại biểu toàn quốc các dân tộc thiểu số Việt Nam lần thứ II năm 2020 đã dẫn đầu Đoàn công tác của Ban Chỉ đạo Đại hội đến kiểm tra, rà soát toàn bộ công tác chuẩn bị cho Đại hội tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia.
Việt Nam-Cuba: Mối quan hệ đặc biệt, hình mẫu của quan hệ quốc tế

Việt Nam-Cuba: Mối quan hệ đặc biệt, hình mẫu của quan hệ quốc tế

Tin tức - PV - 8 phút trước
Trong lịch sử thế giới đương đại, hiếm có mối quan hệ nào như quan hệ giữa hai Đảng, hai Chính phủ và nhân dân hai nước Việt Nam và Cuba. Dù cách xa nửa vòng trái đất, nhưng 60 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao (2/12/1960 - 2/12/2020), tình cảm ân tình Việt Nam và Cuba chưa bao giờ phai nhạt mà ngày càng gắn bó, sâu đậm.
Hà Nội phân luồng giao thông phục vụ Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số Việt Nam

Hà Nội phân luồng giao thông phục vụ Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số Việt Nam

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Đại hội đại biểu toàn quốc các dân tộc thiểu số Việt Nam lần thứ II, năm 2020 diễn ra từ ngày 2 đến ngày 5/12, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia – số 2 Đại lộ Thăng Long, quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội.
Diễn biến dịch COVID-19 tại Việt Nam đến 18h ngày 1/12/2020

Diễn biến dịch COVID-19 tại Việt Nam đến 18h ngày 1/12/2020

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Chiều 1/12, Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch COVID-19 thông tin về 4 ca mắc mới, trong đó có 2 ca liên quan đến bệnh nhân 1347 ở TP Hồ Chí Minh.
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mường lần thứ II năm 2020

Ngày hội Văn hóa dân tộc Mường lần thứ II năm 2020

Tin tức - Hồng Minh - 10 giờ trước
Chiều 1/12, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Ủy ban Nhân dân tỉnh Thanh Hóa tổ chức họp báo thông tin về Ngày hội Văn hóa dân tộc Mường lần thứ II tại tỉnh Thanh Hóa, năm 2020 (gọi tắt là Ngày hội). Qua đó, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Mường trong nền văn hóa Việt Nam thống nhất, đa dạng của cộng đồng 54 dân tộc anh em.
Lãnh đạo Cấp cao Việt Nam gửi Điện mừng Tổng thống Hợp chúng quốc Hoa Kỳ Joe Biden

Lãnh đạo Cấp cao Việt Nam gửi Điện mừng Tổng thống Hợp chúng quốc Hoa Kỳ Joe Biden

Thời sự - PV - 21:16, 01/12/2020
Nhân dịp ông Joseph Robinette Biden Jr. được bầu làm Tổng thống Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, ngày 30/11/2020, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng và Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã gửi điện chúc mừng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng dự Hội nghị Đảng ủy Công an Trung ương

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng dự Hội nghị Đảng ủy Công an Trung ương

Tin tức - PV - 20:32, 01/12/2020
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng dự và phát biểu chỉ đạo Hội nghị đánh giá kết quả công tác năm 2020, bàn phương hướng, nhiệm vụ công tác trọng tâm năm 2021 của Đảng bộ Công an Trung ương.
Đêm 1/12, miền Trung có mưa lớn diện rộng, miền Bắc trời rét

Đêm 1/12, miền Trung có mưa lớn diện rộng, miền Bắc trời rét

Đời sống - Xã hội - PV - 19:25, 01/12/2020
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, do ảnh hưởng của không khí lạnh kết hợp với nhiễu động trong đới gió Đông trên cao suy yếu dần nên đêm 1 và sáng sớm 2/12, các tỉnh, thành phố từ Hà Tĩnh đến Quảng Ngãi có mưa.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Tạm dừng các chuyến bay thương mại

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Tạm dừng các chuyến bay thương mại

Tin tức - PV - 19:25, 01/12/2020
Chiều nay, 1/12, kết luận cuộc họp Thường trực Chính phủ về COVID-19, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc nêu rõ các chuyến bay thương mại tạm dừng, chỉ thực hiện các chuyến bay giải cứu (đối với các trường hợp khó khăn, thực sự cần thiết).
Quảng Ngãi: Di dời khẩn cấp nhiều hộ dân do sạt lở núi

Quảng Ngãi: Di dời khẩn cấp nhiều hộ dân do sạt lở núi

Tin tức - Khánh Thi - 18:52, 01/12/2020
Do ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường, kết hợp với nhiễu động gió Đông nên trên địa bàn xã Sơn Long, huyện Sơn Tây (Quảng Ngãi) có mưa rất to, đã xảy ra nhiều điểm sạt lở đất. Để bảo đảm an toàn tính mạng cho người dân, cơ quan chức năng cùng chính quyền địa phương đã tổ chức di dời khẩn cấp nhiều hộ dân đang sinh sống ở các điểm sạt lở.
Tổng Công ty Điện lực miền Bắc: Nhiều hoạt động trong tháng tri ân khách hàng năm 2020

Tổng Công ty Điện lực miền Bắc: Nhiều hoạt động trong tháng tri ân khách hàng năm 2020

Kinh tế - H.P - 18:52, 01/12/2020
Tháng “Tri ân khách hàng” năm 2020 là hoạt động thường niên sẽ được Tổng Công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) triển khai tại 27 tỉnh, thành phố miền Bắc, địa bàn EVNNPC thực hiện nhiệm vụ quản lý vận hành và cung ứng điện, với nguyên tắc “thực tế, phù hợp, có sức lan tỏa”. Tổng kinh phí dự kiến cho sự kiện này khoảng 17 tỷ đồng.