Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nỗi buồn của “Giấc mơ Chapi”

PV - 16:16, 15/10/2020

Đàn Chapi được coi là “linh hồn” trong các hoạt động văn hóa cộng đồng của đồng bào Raglai. Khi không thể sở hữu những bộ cồng chiêng đắt tiền thì người dân đã sáng tạo nên loại nhạc cụ đơn sơ này để mô phỏng theo những thanh âm hào sảng của núi rừng. Cây đàn gắn bó với cộng đồng người dân tộc Raglai qua nhiều thế hệ, nhưng giờ đây cứ ngày một thưa vắng...

Nghệ nhân Mấu Hồng Thái chơi đàn Chapi
Nghệ nhân Mấu Hồng Thái chơi đàn Chapi

Ở huyện miền núi Khánh Sơn (Khánh Hòa), ông Mấu Hồng Thái là một trong những nghệ nhân hiếm hoi còn chế tác và sử dụng đàn Chapi, như một cách níu giữ nét văn hóa độc đáo riêng có của dân tộc mình.

Bao giờ cho đến... ngày xưa

Chúng tôi tìm đến nhà ông Thái vào một buổi chiều mưa. Vừa đến cổng đã nghe tiếng đàn Chapi trầm bổng vang lên thánh thót. Ông Thái đang ngồi ở thềm nhà, tay gảy Chapi, ánh mắt xa xăm và môi nở nụ cười mãn nguyện. Người đàn ông Raglai này chơi đàn say mê và hưng phấn như thể “nhập đồng”. Chơi xong bản nhạc, ông Thái mới trải lòng: “Thấy tiếng đàn Chapi hay không? Hay chứ nhỉ? Mình đã 80 tuổi rồi, sống được đến nay cũng là nhờ Chapi đấy. Buồn, vui gì đều có Chapi làm bạn. Cây đàn này mình mới làm xong, tiếng rất thanh và vang, nghe rất thích. Tiếc là bây giờ chẳng còn mấy ai còn nghe Chapi nữa”.

Ông Thái mang trong mình tình yêu nguồn cội và niềm tự hào lớn về văn hoá truyền thống dân tộc. Ông kể rằng, xưa kia đàn Chapi là món ăn tinh thần không thể thiếu của đồng bào Raglai. Hầu như nhà ai cũng có đàn Chapi, chơi đàn Chapi. Nhớ những đêm trăng thanh vắng, tiếng đàn cứ vang lên thánh thót khắp núi rừng. Con trai con gái túm năm tụm ba hay từng đôi, ngồi trên thềm nhà, trong vườn, thậm chí ngay ngoài đường chơi đàn và thưởng thức tiếng đàn. Những thanh âm ngân nga trên vòm trời cao thăm thẳm, vọng ra xa lắm… Thế hệ của ông ai cũng mê Chapi, rồi học làm đàn, học đánh đàn từ tuổi niên thiếu. “Nhưng bây giờ tiếng Chapi ở nhiều buôn làng cứ thưa dần. Cách đây mấy năm, huyện Khánh Sơn cũng còn một vài người biết chế tác nhưng chỉ chơi được vài điệu ngắn, vòng xoay cơm áo gạo tiền cứ cuốn đi nên chắc giờ người ta cũng đã quên hết rồi. Bọn trẻ hiện chỉ thích nhạc xập xình thôi”, ông Thái buồn rầu.

 Những cây đàn Chapi ông Mấu Hồng Thái chế tác
Những cây đàn Chapi ông Mấu Hồng Thái chế tác

“Điều này thật khó khi bọn trẻ hiếm ai thích”

Trăn trở về Chapi bao nhiêu, ông Thái lại càng hào hứng khi có người hỏi về cách chế tác loại nhạc cụ truyền thống của dân tộc. Ông tận tình chia sẻ và coi đó như trọng trách của mình trong việc góp phần níu giữ một nét văn hóa đẹp của dân tộc Raglai. Ông cho biết, làm đàn Chapi không khó nhưng công phu. Để làm được một cây Chapi tốt thì phải lên núi tìm chọn cây lồ ô vừa tròn một năm tuổi, không nên chọn cây già quá vì dễ đứt dây và âm thanh không trong. Sau khi đưa lồ ô về thì cắt khúc ngắn, một đầu để nguyên mắt, đầu kia để rỗng. Tiếp theo, phơi ống lồ ô khoảng 15 ngày đến một tháng để đàn có độ bền, không bị nứt, vỡ. Cuối cùng là công đoạn chế tác như đục lỗ, bật dây, tạo nốt… Công đoạn này nếu làm nhanh chỉ khoảng một tiếng là hoàn thành một cây đàn Chapi. Vì đam mê chế tác và chơi Chapi nên nhà ông Thái như một không gian trưng bày loại nhạc cụ này. Hàng chục cây Chapi đã hoàn chỉnh được ông xếp thành hàng. Nhiều vị khách ghé thăm và tìm hiểu, đặt mua để làm kỷ niệm, cũng có khi được ông tặng như một cách để quảng bá về loại nhạc cụ truyền thống của đồng bào Raglai. “Nếu bây giờ mà các cháu nhỏ hay thanh niên đến nhờ mình dạy cách chế tác hay học đàn Chapi thì hay quá”, ông Thái mơ ước.

Chia sẻ về đàn Chapi, nghệ nhân Mấu Quốc Tiến, người có nhiều công sức trong việc gìn giữ, bảo tồn văn hóa dân tộc Raglai ở Khánh Hòa cho biết, loại đàn này chơi được nhiều làn điệu. Người Raglai ở Khánh Sơn chủ yếu đánh các điệu bỏ mả, đám cưới, ngày mùa, hát giao duyên, mừng lúa mới… Ông Tiến cũng rất trăn trở khi thấy lớp trẻ giờ đây hờ hững với di sản truyền thống của cha ông và tỏ ra bất lực trước sự tất yếu của cuộc sống hiện đại. Ông nói: “Muốn giữ gìn, bảo tồn loại nhạc cụ này thì cần có kế hoạch truyền dạy cho thế hệ trẻ, nhưng cái này cần phải có kinh phí, kế hoạch lâu dài. Rồi tiếp đến là khơi gợi được tình yêu và niềm đam mê để duy trì, điều này thật khó khi bọn trẻ hiếm ai thích thú. Nếu không được gìn giữ, lưu truyền thì sau này nhạc cụ truyền thống của dân tộc Raglai nói chung và Chapi nói riêng chắc chỉ còn nhìn thấy trong các phòng trưng bày”.

Chapi không đơn thuần là một loại nhạc cụ, mà còn chứa đựng cốt cách, văn hoá của một cộng đồng người Raglai. Vì thế mà “họ đã sống cuộc sống yên bình, ai nghèo cũng có cây đàn Chapi, khi rung lên vài sợi dây đàn đã đong đầy, hồn người Raglai…” (Giấc mơ Chapi của nhạc sĩ Trần Tiến). Tiếc thay, cái thời “ai cũng có cây đàn Chapi” trong cộng đồng người Raglai ở Khánh Sơn giờ chỉ còn trong tiềm thức. 

Thấy tiếng đàn Chapi hay không? Hay chứ nhỉ? Mình đã 80 tuổi rồi, sống được đến nay cũng là nhờ Chapi đấy. Buồn, vui gì đều có Chapi làm bạn. Cây đàn này mình mới làm xong, tiếng rất thanh và vang, nghe rất thích. Tiếc là bây giờ chẳng mấy ai còn nghe Chapi nữa.

(Nghệ nhân MẤU HỒNG THÁI)


Tin cùng chuyên mục
Người nghệ nhân tâm huyết với văn hóa Cao Lan

Người nghệ nhân tâm huyết với văn hóa Cao Lan

Hàng chục năm tâm huyết sưu tầm, nghiên cứu, gìn giữ bản sắc văn hóa của người Cao Lan (thuộc dân tộc Sán Chay), với trách nhiệm và niềm đam mê, nghệ nhân Ưu tú Hoàng Giang Lâm, 58 tuổi, xã Quang Yên, huyện Sông Lô (Vĩnh Phúc) đã góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc.
Tin nổi bật trang chủ
Người nghệ nhân tâm huyết với văn hóa Cao Lan

Người nghệ nhân tâm huyết với văn hóa Cao Lan

Sắc màu 54 - Văn Hoa - 11:39, 25/10/2020
Hàng chục năm tâm huyết sưu tầm, nghiên cứu, gìn giữ bản sắc văn hóa của người Cao Lan (thuộc dân tộc Sán Chay), với trách nhiệm và niềm đam mê, nghệ nhân Ưu tú Hoàng Giang Lâm, 58 tuổi, xã Quang Yên, huyện Sông Lô (Vĩnh Phúc) đã góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc.
Hệ thống trường sư phạm ở cơ sở: Nguy cơ đóng cửa hoàn toàn?

Hệ thống trường sư phạm ở cơ sở: Nguy cơ đóng cửa hoàn toàn?

Bạn đọc - Ngọc Anh - 11:37, 25/10/2020
Do sự thay đổi trình độ chuẩn của giáo viên phổ thông theo Luật Giáo dục năm 2019 và định hướng quy hoạch hệ thống trường sư phạm của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) nên hiện nay một số trường cao đẳng sư phạm (CĐSP) địa phương đã được sáp nhập vào các trường đại học sư phạm (ĐHSP) trọng điểm quốc gia. Tuy nhiên, các trường này đang đứng trước nguy cơ đóng cửa hoàn toàn do khó tuyển sinh.
Ngổn ngang… sau lũ

Ngổn ngang… sau lũ

Giáo dục - Thanh Nguyễn - 19:22, 24/10/2020
Ngổn ngang rác, bùn đất, cây cối ngả nghiêng một màu bạc thếch; sách vở, bàn ghế chỏng chơ giữa nền nhão nhoét bùn lầy… tất cả bấy nhiêu chưa thể nói hết mức độ, hậu quả do mưa lũ để lại. Những đứa trẻ chưa biết bao giờ trở lại trường lớp, công tác giảng dạy ở các trường vùng lũ ở miền Trung chắc sẽ phải gián đoạn rất lâu…
Tập đoàn Novaland chung tay hướng về miền Trung ruột thịt

Tập đoàn Novaland chung tay hướng về miền Trung ruột thịt

Nhịp cầu nhân ái - PV - 17:45, 24/10/2020
Cùng hướng đến đồng bào miền Trung đang gặp nhiều khó khăn do thiên tai, Tập đoàn Novaland đã ủng hộ hơn 15 tỷ đồng cho Ủy ban MTTQ Việt Nam các tỉnh Thừa Thiên Huế, Quảng Bình, Quảng Trị. Số tiền ủng hộ từ sự đóng góp của nhân viên cùng các đối tác của Tập đoàn.
TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

Sắc màu 54 - Đinh Hiển - 16:07, 24/10/2020
Những năm qua, TP. Long Khánh (Đồng Nai) luôn xác định xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và tăng cường công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các DTTS là nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch tổng thể phát triển kinh tế -văn hóa - xã hội tại địa phương.
52 ngày, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng

52 ngày, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng

Tin tức - PV - 15:55, 24/10/2020
Sáng 24/10/2020, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng.
Thu hồi đất để chủ đầu tư phân lô bán nền ở Thái Nguyên: Dân “kêu cứu”!

Thu hồi đất để chủ đầu tư phân lô bán nền ở Thái Nguyên: Dân “kêu cứu”!

Pháp luật - Trọng Thủy - Lê Liên - 15:53, 24/10/2020
Chính quyền thông báo đến người dân về việc thu hồi đất để xây dựng đoạn đường Thống Nhất dài 900m và hạ tầng kỹ thuật khu dân cư (KDC) phường Thắng Lợi, TP. Sông Công (Thái Nguyên). Nhưng thực chất, theo người dân phản ánh là chủ đầu tư cưỡng chế đất để phân lô, bán nền?
Phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái

Phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái

Tin tức - Văn Hoa - 18:48, 23/10/2020
Từ ngày 18 đến 23/10, tại huyện Tuần Giáo (Điện Biên), Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) phối hợp với Sở VHTT&DL, UBND huyện Tuần Giáo tổ chức lớp “Tập huấn nâng cao năng lực về công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số và xây dựng bảo tồn, phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái trong xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Điện Biên”.
PC Hà Tĩnh: Nỗ lực cấp điện trở lại cho bà con nhân dân sau mưa lũ

PC Hà Tĩnh: Nỗ lực cấp điện trở lại cho bà con nhân dân sau mưa lũ

Tin tức - PV - 18:03, 23/10/2020
Ngay từ sáng 20/10/2020, sau khi lượng mưa giảm, nước có chiều hướng rút, Công ty Điện lực Hà Tĩnh đã khẩn trương, huy động toàn bộ lực lượng CBCNV, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động, áo phao, phao cứu sinh, xuồng… tiến hành kiểm tra các TBA, đường dây, sa thải các phụ tải đang ngập nước đồng thời xử lý, khắc phục các tồn tại trước khi đóng điện đưa vào vận hành nhằm đảm bảo an toàn điện trong nhân dân sau khi nước rút.
Dạy bù cho học sinh ảnh hưởng bão lũ: Không để học sinh và giáo viên quá tải

Dạy bù cho học sinh ảnh hưởng bão lũ: Không để học sinh và giáo viên quá tải

Giáo dục - PV - 17:33, 23/10/2020
Do ảnh hưởng của bão, lũ, một số địa phương của Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế, HS phải nghỉ học từ 1 - 2 tuần. Các trường học đã linh hoạt trong tổ chức phương án dạy bù với phương châm không để GV và HS quá tải.