Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Sạt lở đất – Thiên tai và nhân tai: Mất rừng tự nhiên và cái giá phải trả (Bài 3)

Sỹ Hào - 20:21, 31/10/2020

Rừng tự nhiên (gồm rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh được phục hồi tự nhiên) là một trong những yếu tố tạo nên độ kháng trượt của các sườn đồi núi. Nhưng để phát triển kinh tế, diện tích rừng tự nhiên hiện đã bị thu hẹp, thay thế bằng rừng sản xuất hoặc bằng những hồ chứa của các công trình thủy điện,…

Đưa người bị thương trong vụ sạt lở đất ở thôn 1, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đi cấp cứu (Ảnh: Tổng cục Phòng chống thiên tai cung cấp)
Đưa người bị thương trong vụ sạt lở đất ở thôn 1, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đi cấp cứu (Ảnh: Tổng cục Phòng chống thiên tai cung cấp)

“Thay lâu đài bằng căn nhà lá”

Trong hai kỳ báo trước, Báo Dân tộc và Phát triển đã phản ánh, các hình thái thiên tai cực đoan (lũ chồng lũ, động đất,…) đã làm gia tăng sự cố sạt lở đất ở khu vực miền Trung. Nhưng cùng với thiên tai thì việc tập trung phát triển kinh tế cũng đã kích thích các yếu tố gây trượt, đặc biệt là tình trạng phá rừng tự nhiên để làm thủy điện, phát triển rừng sản xuất, xây dựng công trình hạ tầng,…

Thực trạng diện tích rừng tự nhiên hiện nay của nước ta đã được Báo Dân tộc và Phát triển phân tích trong bài viết: “Diện tích rừng trồng tăng, rừng tự nhiên giảm: Thay lâu đài bằng căn nhà lá”, ra ngày 28/10/2020. Bài viết đã nêu những số liệu trong Báo cáo của Chính phủ gửi đại biểu Quốc hội tại kỳ họp thứ Mười, Quốc hội khóa XIV (diễn ra từ ngày 20/10 - 17/11) về tình hình thực hiện Kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2011 – 2020.

Theo báo cáo này, trong 10 năm (2011 – 2020), cả nước trồng được khoảng 2,15 triệu ha rừng sản xuất để tạo nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến gỗ, góp phần quan trọng nâng giá trị xuất khẩu lâm sản tăng từ 4,2 tỷ USD vào năm 2011, ước đạt 12,5 tỷ USD vào cuối năm 2020; đưa Việt Nam đứng thứ 6 thế giới, đứng thứ 2 châu Á, thứ nhất Đông Nam Á về giá trị xuất khẩu lâm sản.

Tháng 4/2019, rừng tự nhiên tại khoảnh 6,7 - Tiểu khu 790 thuộc xã Trà Leng huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nạm bị đốn hạ (địa phương xảy ra vụ sạt lở đất vùi lấp 53 người ngày 28/10/2020). (Ảnh: IT)
Tháng 4/2019, rừng tự nhiên tại khoảnh 6,7 - Tiểu khu 790 thuộc xã Trà Leng huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nạm bị đốn hạ (địa phương xảy ra vụ sạt lở đất vùi lấp 53 người ngày 28/10/2020). (Ảnh: IT)

Nhưng đổi lại, diện tích rừng tự nhiên ở nhiều vùng lại giảm mạnh. Như Tây Nguyên, năm 2019, diện tích rừng trồng ở khu vực này tăng 18.387ha so với năm 2018, nhưng diện tích rừng tự nhiên giảm 15.753ha.

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai, đến sáng 31/10, chỉ tính bão số 9 và hoàn lưu sau bão đã làm chết 27 người, bị thương 67 người, 50 người còn mất tích. Dự báo, những ngày tới khu vực miền Trung có mưa to đến rất to, với lượng mưa phổ biến 40 - 250mm, có nơi trên 300mm; đến ngày 1/11, lũ trên các sông từ Quảng Bình đến Phú Yên có khả năng lên lại. Tỉnh Nghệ An đã sơ tán 2.916 hộ dân ra khỏi khu vực bị ngập lụt và nguy cơ sạt lở đất; tỉnh Hà Tĩnh cũng đã sơ tán 1.199 hộ.

Bài báo cũng dẫn lời của Giáo sư Nguyễn Ngọc Lung, Viện trưởng Viện Quản lý rừng bền vững và Chứng chỉ rừng (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) rằng, rừng tự nhiên là “lá chắn” để giữ nước, giữ đất, giữ môi trường vì có tán cây, các lớp cây khác nhau, có thảm mục, hệ rễ sâu (chiều cao cây như nào rễ sâu như thế). Còn rừng trồng chỉ có tác dụng bằng 1/5 rừng tự nhiên.

Cũng là rừng, nhưng vì sao rừng sản xuất chỉ có tác dụng bằng 1/5 của rừng tự nhiên trong việc giữ nước, giữ đất, giữ môi trường? Chia sẻ với báo giới, ông Trần Tân Văn, Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho rằng, ở sườn dốc, bộ rễ làm cho sườn dốc khỏe hơn, ổn định hơn, từ đó gia cố yếu tố kháng trượt. Tuy nhiên, hệ thống thân, lá của rừng lại làm cho sườn dốc gánh sức nặng nhiều hơn, làm gia tăng yếu tố gây trượt.

Với những sườn dốc có rừng tự nhiên, yếu tố kháng trượt được gia cố bởi thảm phủ thực vật nguyên sinh nhiều tầng, nhiều lớp, nhiều chủng loại, khi đó tác dụng thẩm thấu tốt hơn. Còn rừng trồng, rừng sản xuất phía dưới không còn thảm thực vật nào khác, tác dụng thẩm thấu không còn. Mưa xuống, trong lòng đất là túi nước, và còn gánh thêm sức nặng của thân lá, thì rừng sản xuất vô tình trở thành gánh nặng cho sườn dốc. Đây là nguyên nhân dẫn tới thực trạng, nhiều quả đồi có rừng và nhiều quả đồi không có rừng cũng bị sạt lở.

Cần đánh giá lại toàn bộ hiện trạng rừng

Những số liệu về thực trạng rừng tự nhiên được đưa ra tại kỳ họp thứ Mười, Quốc hội khóa XIV đúng thời điểm khu vực miền Trung đang oằn mình trong lũ lụt, sạt lở đất, gây thiệt hại nặng nề. Tính đến ngày 31/10, khi mà nhiều nạn nhân của một số điểm sạt lở đất vẫn chưa được tìm thấy thì mưa trên diện rộng đang liên tục ập xuống, nguy cơ tiếp tục sạt lở ở nhiều vị trí ở khu vực miền Trung là rất cao.

Hiện trường vụ sạt lở đất ở thôn 1, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, nơi vẫn còn nhiều người mất tích (Ảnh: Tổng cục Phòng chống thiên tai cung cấp)
Hiện trường vụ sạt lở đất ở thôn 1, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, nơi vẫn còn nhiều người mất tích (Ảnh: Tổng cục Phòng chống thiên tai cung cấp)

Tại cuộc họp báo Chính phủ chiều ngày 30/10, ông Lê Công Thành, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho rằng, miền Trung là khu vực đồi núi cao, địa chất có nhiều đất đá cổ nứt nẻ, có nhiều đất sét, hết sức bất lợi. Vì thế, mưa lớn và mưa lâu ngày, lớp phong hóa này trở nên nhão và có lực trượt kéo xuống phía dưới, gây ra sạt lở đất.

“Ngoài ra do hoạt động dân sinh, ta phải mở đường san phẳng để làm khu nhà ở, trường học, nhà máy thủy điện… là những hoạt động làm mất ổn định sườn dốc, là nguyên nhân kích hoạt để tai họa có thể xảy ra”, ông Thành cho biết.

Tại cuộc họp báo của Chính phủ chiều ngày 30/10, vấn đề được báo chí đặc biệt quan tâm là việc quy hoạch, phát triển thủy điện; nhất là thực trạng các dự án thủy điện nhỏ trong thời gian qua là một nguyên nhân dân đến diện tích rừng bị giảm. Theo tính toán, bình quân các nhà máy thủy điện nhỏ, cứ 1MW thì "tiêu tốn" từ 1 đến 10 ha rừng đầu nguồn.

Sạt lở đất – Thiên tai và nhân tai: Mất rừng tự nhiên và cái giá phải trả (Bài 3) 3
Để xây dựng công trình thủy điện, nhiều diện tích rừng đầu nguồn bị “cạo trọc”. (Ảnh minh họa).

Ví dụ, dự án thủy điện Rào Trăng 3 (huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế) công suất 11 MW chiếm 11 ha; dự án Rào Trăng 4 công suất 14 MW tốn 168 ha rừng vùng Khu bảo tồn thiên nhiên huyện Phong Điền. Tính chung cả tỉnh Thừa Thiên – Huế có 11 thủy điện nhỏ, tổng công suất là 105MW. Vị chi, chỉ ở tỉnh này đã có trên dưới 1 nghìn ha rừng đầu nguồn phải “nhường” cho 11 dự án thủy điện “cóc”.

Theo các chuyên gia lâm nghiệp, yêu cầu cấp bách hiện này là phải đánh giá đúng thực trạng, nguyên nhân suy giảm rừng tự nhiên, từ đó xây dựng những giải pháp hữu hiệu để bảo vệ “lá chắn” giữ nước, giữ đất, giữ môi trường này. Bởi cái giá phải trả vì mất rừng tự nhiên đã và đang hiện hữu.

Dải đất miền Trung vốn không xa lạ gì với mưa bão, lũ lụt. Nhưng trong những năm gần đây, sức tàn phá của bão lũ ngày càng khốc liệt hơn; số người thiệt mạng trên đất liền phần lớn là do lũ quét, sạt lở đất do diện tích rừng tự nhiên ngày càng giảm. Mặc dù công tác dự báo, cảnh báo đã được quyết liệt triệt khai, nhưng người dân vẫn không thể tránh được thảm họa. Báo Dân tộc và Phát triển sẽ phản ánh nội dung này trong số báo tiếp theo.

Tin cùng chuyên mục
Giữ cờ Tổ quốc

Giữ cờ Tổ quốc

Giữa trùng khơi bao la, lá cờ Tổ quốc thiêng liêng lắm. Không chỉ khẳng định chủ quyền lãnh hải, màu cờ đỏ tung bay trên mỗi con tàu còn tiếp thêm sức mạnh, niềm tin để ngư dân bám biển. Giữ lá cờ Tổ quốc luôn tung bay giữa biển cả không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm tự tôn, tự hào dân tộc.
Tin nổi bật trang chủ
Trao nhà Mái ấm tình thương cho đồng bào DTTS tại huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La

Trao nhà Mái ấm tình thương cho đồng bào DTTS tại huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La

Tin tức - Minh Thu - 1 giờ trước
Ngày 21/1/2021, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban Dân tộc phối hợp cùng Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam đã tổ chức Lễ bàn giao nhà Mái ấm tình thương cho 05 hộ đồng bào DTTS tại bản Tà Cọ, xã Sốp Cộp, huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La.
Trung tâm Báo chí Đại hội XIII đã sẵn sàng cho ngày khai trương

Trung tâm Báo chí Đại hội XIII đã sẵn sàng cho ngày khai trương

Thời sự - PV - 3 giờ trước
Ban Tổ chức đã ban hành quy chế hoạt động cho đội ngũ phóng viên. Tuy nhiên trong quá trình tác nghiệp, các phóng viên cũng cần tìm những vấn đề cốt lõi được người dân và toàn xã hội quan tâm; có những bài viết chuyên sâu, đề xuất, kiến giải, phản ánh được tiếng nói của nhân dân đối với Đại hội.
Tạo cho được sự chuyển biến để người dân tin tưởng và đồng hành

Tạo cho được sự chuyển biến để người dân tin tưởng và đồng hành

Sự kiện - Bình luận - PV - 4 giờ trước
“Thành quả phát triển mà người dân không thụ hưởng thì thành quả đó cũng không có ý nghĩa gì; trước khi làm việc lớn thì phải làm tốt những việc nhỏ, tạo cho được sự chuyển biến mà người dân có thể cảm nhận được, có như vậy người dân mới tin tưởng và đồng hành”.
Lâm Đồng: Trao quà Tết cho hộ đồng bào nghèo 5 xã vùng loan

Lâm Đồng: Trao quà Tết cho hộ đồng bào nghèo 5 xã vùng loan

Thời sự - Đinh Hiển – Nguyễn Minh - 4 giờ trước
Nhân dịp Tết Nguyên đán Tân Sửu, mới đây, lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng đã đến thăm, kiểm tra tình hình chuẩn bị Tết và trao tặng quà cho một số hộ đồng bào nghèo, hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tại các xã vùng loan, huyện Đức Trọng.
Vận chuyển thuê ma túy khi đi mua lợn

Vận chuyển thuê ma túy khi đi mua lợn

Pháp luật - PV - 4 giờ trước
Trong lúc đi mua lợn, đối tượng nhận vận chuyển thuê ma túy của một người không quen biết để lấy 2 triệu đồng tiền công.
Dưới mái nhà chung

Dưới mái nhà chung

Chiều 28/12/2020, tại trụ sở cơ quan Ủy ban Dân tộc (UBDT), Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến đã gặp mặt Đoàn HS, SV, TN DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2020. Cùng dự gặp mặt có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Hoàng Thị Hạnh, các thành viên Ban Chỉ đạo, Ban Tổ chức Lễ Tuyên dương; đại diện Lãnh đạo các Vụ, đơn vị trực thuộc UBDT và 145 HS, SV, TN DTTS xuất sắc, tiêu biểu tham dự Lễ Tuyên dương.
Năm 2021, dệt may hướng tới mục tiêu xuất khẩu 39 tỷ USD

Năm 2021, dệt may hướng tới mục tiêu xuất khẩu 39 tỷ USD

Kinh tế - PV - 4 giờ trước
Năm 2021, ngành dệt may đặt mục tiêu xuất khẩu đạt 39 tỷ USD, mức kế hoạch cao tương đương năm 2019, nhanh hơn thị trường chung từ 9 tháng đến 2 năm.
Công tác chuẩn bị nhân sự cho Đại hội XIII bảo đảm chặt chẽ, kỹ lưỡng, dân chủ, khách quan, công khai, minh bạch (*)

Công tác chuẩn bị nhân sự cho Đại hội XIII bảo đảm chặt chẽ, kỹ lưỡng, dân chủ, khách quan, công khai, minh bạch (*)

Thời sự - PV - 4 giờ trước
Trong trả lời phỏng vấn trên Trang tin điện tử Đại hội XIII, đồng chí Nguyễn Thanh Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức Trung ương, đã nói các vấn đề liên quan đến công tác chuẩn bị nhân sự Đại hội XIII. Báo Dân tộc và Phát triển trân trọng giới thiệu toàn văn bài phỏng vấn.
Đại hội XIII: Đại biểu cao tuổi nhất 76 tuổi, thấp tuổi nhất 33 tuổi

Đại hội XIII: Đại biểu cao tuổi nhất 76 tuổi, thấp tuổi nhất 33 tuổi

Tin tức - PV - 6 giờ trước
Trong 1.587 đại biểu dự Đại hội XIII có 3 đại biểu trên 70 tuổi; độ tuổi trung bình là 52,2 tuổi, đại biểu cao tuổi nhất là 76 tuổi, đại biểu thấp tuổi nhất là 33 tuổi.
Tiếp tục ngăn chặn triệt để người nhập cảnh bất hợp pháp

Tiếp tục ngăn chặn triệt để người nhập cảnh bất hợp pháp

Tin tức - PV - 6 giờ trước
Sáng 21/1, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch COVID-19 chủ trì cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Quốc gia về công tác phòng, chống dịch trong giai đoạn hiện nay.
Điện mừng Tổng thống và Phó Tổng thống Hoa Kỳ

Điện mừng Tổng thống và Phó Tổng thống Hoa Kỳ

Tin tức - PV - 6 giờ trước
Nhân dịp Ngài Joseph R. Biden Jr. nhậm chức Tổng thống thứ 46 của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, ngày 21/1/2021, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng và Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã đồng gửi điện chúc mừng.